Intellect Transfer B.V.

De psychiater als nomade

Je kunt niet de hele wereld op je schouders nemen, zeg ik altijd tegen artsen en psychiaters die belangstelling hebben voor een werkperiode in een post-conflict land ergens ver weg. Dus doe waar je goed in bent, kies je focus en doe wat past in je leven, dat helpt om je werk nuttig te maken. Net als in Nederland. Er wordt weleens getwijfeld of het zin heeft om in een armoedig land aan de slag te gaan als Westerse psychiater. Wij kunnen toch de honger niet opheffen, is daarbij de gedachte. Dat klopt. Behandeling bieden voor levensbedreigende ziektes is bovendien toch veel nuttiger? Dit is een punt van discussie, want:

We kunnen als psychiaters in minder ontwikkelde settingen wel degelijk veel doen! De psychiater als nomade kan nuttige individuele consulten doen en mensen zelfredzamer maken. Het suïciderisico dat enorm is in een post-conflict setting helpen beperken. We kunnen groepsprojecten doen, zoals voorlichting over psychiatrische problematiek. Daarmee kan je bv de gedachte dat een psychose verdwijnt door een kruidendrankje in gunstige zin beïnvloeden en bijdragen aan de kwaliteit van leven. We kunnen ook theoretische kennis overdragen aan artsen (besteed vooral aandacht aan de oorzaken van psychiatrische ziektebeelden!) en praktijkbegeleiding verzorgen. En we kunnen een samenwerking opzetten met lokale artsen, waardoor zij steeds hun vragen kunnen stellen en wij meer leren over de lokale context. Kennis overdragen is een mooie actie, op voorwaarde dat dit binnen een bestaande zorgstructuur plaatsvindt. Anders vervliegt de kennis, mist het zijn doel en draagt het niet bij aan de openbare gezondheidszorg, wat meestal toch de eerste keuze is. Besef dat veel artsen elders in de wereld nog nooit les hebben gehad over psychiatrie en vooroordelen kennen. Ga in ieder geval niet als medische toerist aan de slag met de gedachte dat je zinvol bezig bent: een nomade is geen toerist, maar gaat doelgericht en voorbereid naar een andere streek. Een goede Tropenpsychiater of A(N)IOS werkt in een stevige structuur. En wil je in een ramp- of oorlogsgebied noodhulp bieden, kies dan voor werk via een organisatie die ervaren is op het gebied van veiligheid en respecteer de gestelde regels. Zorg ook dat je een werkvergunning hebt.

Als je gaat werken met vluchtelingen, zoek dan eerst uit of de UN ter plekke hulp biedt. Het verblijf in een kamp is (ook voor de arts of psychiater) bepaald geen pretje. Extra ingewikkeld is dat de UN-hulp andere burgers die in de buurt van een kamp wonen jaloers maakt: waarom mogen sommige kinderen uit een kamp naar een school, terwijl er voor hun kinderen geen kansen zijn? Waarom krijgen de oorspronkelijke bewoners geen extra voedsel? De les is inmiddels geleerd en om humanitaire noodhulp goed te laten werken worden steeds vaker projecten opgezet voor de gehele regio.

Je kunt niet de hele wereld op je schouders nemen, de wereldpolitiek beïnvloeden en iedereen beter maken, dus accepteer dat jouw medisch/psychiatrische hulp nooit ‘eerlijk’ verdeeld is. Bij werken als nomade moet je ertegen kunnen dat er veel ongemakken zijn in je werk en je leven. Maar als je de uitdaging aandurft en het past bij je karakter, als je respect hebt voor mensen in een heel andere samenleving, dan is het de moeite dubbel en dwars waard. Je zult onvergetelijke ervaringen hebben en meer mensen helpen dan je had gedacht. Je zult versteld staan van de veerkracht die mensen hebben en daar zelf veel van leren. Een medische nomade is voor altijd een wijs mens.

Amy Besamusca-Ekelschot, psychiater in Afrika via Stichting Kennis zonder Grenzen
www.kenniszondergrenzen.nl